Bài viết

Câu nghi vấn là gì, tác dụng và lấy ví dụ

31
Nội dung bài viết

Hệ thống ngôn ngữ Việt Nam có nhiều loại câu chia ra như câu cảm thán, câu cầu khiến, câu trần thuật, câu nghi vấn… Vậy câu nghi vấn là gì, tác dụng như thế nào trong đời sống và các sáng tác văn học. Hãy cùng tìm hiểu trong bài viết ngày hôm nay.

Tìm hiểu câu nghi vấn

Câu nghi vấn là gì

Câu nghi vấn thực ra là một dạng của câu hỏi nhằm mục đích giải đáp một điều chưa biết, thường là nêu lên quan điểm của mình về hiện tượng kỳ lạ, sự vật nhưng chưa chắc như đinh .

– Hình thức trong câu nghi vấn: thường sử dụng các các từ nghi vấn như bao nhiêu, bấy nhiêu, bao lâu, ư, hả, chăng, ai, gì, sao, nào…và thường kết thúc trong bằng dấu chấm hỏi.

Ví dụ : Bác ăn cơm rồi à ?
U đã đỡ đau chân chưa ?
Món quà này đẹp nhỉ ?

Phân biệt câu nghi vấn có từ nghi vấn giống với từ phiếm định

– Đôi khi tất cả chúng ta vẫn thường hay nhầm lẫn những từ như ai, đâu, nào, gì … có trong câu thì đều là từ nghi vấn. Tuy nhiên phải đặt trong thực trạng, ngữ nghĩa đơn cử để phân biệt chúng thuộc từ nghi vấn hay đại từ phiếm định .
Từ nghi vấn biểu lộ điều chưa chắc như đinh cần được giải đáp của chủ thể. Còn đại từ phiếm định chỉ một nhân vật không đơn cử nào đó trong một khoảng trống, thời hạn cũng không xác lập .

Ví dụ: “Điều gì đối với tôi cũng rất quan trọng” khác với “Bạn biết điều gì về cô ấy?”

“ Điều gì ” trong câu thứ nhất là đại từ phiếm định chỉ một vấn đề không xác lập, chung chung. Còn “ Gì ” trong câu thứ hai là từ nghi vấn với mục tiêu hỏi đúng mực đặc thù của chủ thể được hỏi tới trong câu .
– Cách phối hợp từ trong một số ít trường hợp hoàn toàn có thể là từ nghi vấn nhưng trong cách phối hợp khác nó lại từ phiếm định :
+ Ai, gì, nào, đâu đứng sau từ phủ định “ Không, chẳng ” ( hoàn toàn có thể thêm từ “ cả ” ) tạo thành từ phiếm định .
+ Ai, gì, nào, đâu đứng trước từ phủ định “ không, chẳng ” tạo thành từ nghi vấn .
Ví dụ :

+ “Không ai thích nó cả”  – ” Ai không thích nó?

=> “ Ai1 ” từ phiếm định, “ Ai2 ” từ nghi vấn
Tương tự như :

+ Nó chẳng muốn ăn cái cả – Cái gì nó chẳng ăn?

+ Anh ấy chẳng bao giờ đi chơi cả – Bao giờ anh ấy chẳng đi chơi

– Kết cấu đối ứng : ai … nấy ; gì … nấy ; nào … nấy ; đâu … đấy thì chúng là từ phiếm định
Ví dụ : Ai nấy đều đi làm / Ở đâu có áp bức ở đấy có đấu tranh / Nói gì làm nấy …
– Nếu có trường hợp lặp lại “ đâu đâu ” ; “ gì gì ” … cũng không khi nào là câu nghi vấn

Ví dụ: Anh ấy cứ đi đâu đâu/ Em ấy hay nói chuyện gì gì thôi…

Chức năng câu nghi vấn

a. Chức năng hỏi của câu nghi vấn

Câu nghi vấn là một dạng nằm trong câu hỏi nên chức năng chính của nó là dùng để hỏi, thể hiện một nghi ngờ không chắc chắn cần xác định lại.

Ví dụ : Bác ăn cơm rồi à ?
Bạn viết bài này chăng ?

b. Chức năng cầu khiến trong câu nghi vấn

Ngoài chức năng để hỏi thì câu nghi vấn còn dùng để cầu khiến, yêu cầu thực hiện một việc nào đó. Chức năng này rất khó nhận ra, vì vậy phải đặt trong hoàn cảnh cụ thể để gọi tên chức năng cho đúng.

Ví dụ : “ Thằng kia ! Ông tưởng mày chết đêm qua, còn sống đấy à ? Nộp tiền sưu ! Mau ! ”
( Ngô Tất Tố )
Câu nghi vấn “ Còn sống đấy à ? ” có tính năng cầu khiến. “ Ông ” không phải hỏi với mục tiêu xem nhân vật anh nông dân chết chưa mà “ Ông ” muốn anh ta nộp sưu .

c. Chức năng khẳng định:

Câu nghi vấn chứng minh và khẳng định một vấn đề sẽ xảy ra .
Ví dụ : “ Nhà cháu đã túng lại phải đóng cả suất sưu của chú nữa, nên mới lôi thôi như vậy. Chứ cháu có dám bỏ bê tiền sưu của nhà nước đâu ? Hai ông làm phúc nói với ông lí cho cháu khất … ”
( Ngô Tất Tố )
Câu nghi vấn “ Chứ cháu có dám bỏ bê tiền sưu của nhà nước đâu ? ” bộc lộ việc chị Dậu chứng minh và khẳng định mình không dám trốn thuế và sẽ trả thuế .

d. Chức năng phủ định

Câu nghi vấn có tính năng phủ định dùng để vô hiệu, bác bỏ quan điểm được nêu ra .
Ví dụ : “ Lão chỉ còn một mình nó để làm khuây. Vợ lão chết rồi. Con lão đi bằn bặt. Già rồi mà ngày cũng như đêm, chỉ thui thủi một mình thì ai mà chả phải buồn ? ”
( Nam Cao )
Hình thức nghi vấn “ Ai mà chả phải buồn ” có tính năng phủ định .

e. Chức năng bộc lộ cảm xúc

Đây là tính năng thông dụng nhất được dùng trong những sáng tác thơ văn nhằm mục đích thể hiện cảm hứng của tác giả, hoàn toàn có thể là vui, buồn, kinh ngạc, tức giận hay hụt hẫng, xót xa .
Ví dụ : “ Mẹ ơi ! Con khổ quá mẹ ơi ! Sao mẹ đi lâu thế ? Mãi không về ! Người ta đánh con vì con dám cướp lại đồ chơi của con mà con người ta giằng lấy. Người ta lại còn chửi con, chửi cả mẹ nữa ! Mẹ xa con, mẹ có biết không ? ”
( Nguyên Hồng )
Trích trong tác phẩm “ Trong lòng mẹ ” của Nguyên Hồng, hàng loạt câu hỏi nghi vấn được đặt ra bày tỏ tâm tư nguyện vọng tình cảm của tác giả “ Sao mẹ đi lâu thế ? ” “ Mẹ xa con, mẹ có biết không ”. Những câu nghi vấn được đặt ra là nỗi lòng chất chứa người con mang trong mình nỗi nhớ mẹ đau đáu và tha thiết. Một đứa trẻ chắc phải đau khổ lắm thì mới hoàn toàn có thể thốt lên được những câu hỏi tiềm ẩn cảm hứng khiến cõi lòng tan nát đến vậy .

Câu nghi vấn có trong tác phẩm văn học

Trong những tác phẩm văn chương, thơ ca tác giả sử dụng những giải pháp tu từ để tăng tính hiệu suất cao cho tác phẩm của mình. Trong đó, câu nghi vấn được xem là giải pháp tu từ hữu hiệu trong việc bộc lộ tâm tư nguyện vọng, tình cảm, thể hiện những cảm hứng chủ thể. Trong trường hợp này được gọi là câu hỏi tu từ .
Trong bài thơ “ Ông đồ ” của Vũ Đình Liên :

“Mỗi năm hoa đào nở
Lại thấy ông đồ già
Bày mực Tàu, giấy đỏ
Bên phố đông người qua

Năm nay đào lại nở
Không thấy ông đồ xưa
Những người muôn năm cũ
Hồn ở đâu bây giờ?”

Cả bài thơ kết lại bằng một câu hỏi tu từ “ Hồn ở đâu giờ đây ? ”. Cả bài thơ là nỗi niềm chất chứa về một nét đẹp văn hóa truyền thống truyền thống cuội nguồn viết thư pháp trong những dịp lễ tết của dân cư Nước Ta. Nhưng nét đẹp đó đang ngày một bị phai nhạt và mai một dần. Ông đồ từ đó cũng bị quên lãng. “ Hồn ở đâu giờ đây ? ” kết thúc cho một chuỗi những hoài niệm xưa cũ, nó còn là tiếng thở dài đầy ngao ngán cho một kĩ năng, nét đẹp, cái “ hồn ” của truyền thống cuội nguồn giờ biết tìm nơi đâu .
Cũng là câu nghi vấn thể hiện xúc cảm được biểu lộ trong bài thơ Nhớ rừng của Thế Lữ :

“Nào đâu những đêm vàng bên bờ suối,
Ta say mồi đứng uống ánh trăng tan?
Đâu những ngày mưa chuyển bốn phương ngàn,
Ta lặng ngắm giang san ta đổi mới?
Đâu những bình minh cây xanh nắng gội,
Tiếng chim ca giấc ngủ ta tưng bừng?
Đâu những chiều lênh láng máu sau rừng.
Ta đợi chết mảnh mặt trời gay gắt,
Để ta chiếm lấy riêng phần bí mật?
– Than ôi! Thời oanh liệt nay còn đâu?”

Các câu nghi vấn (Câu hỏi tu từ) được sử dụng trong khổ thơ trên thể hiện cảm xúc căm hờn, nuối tiếc về một quá khứ oanh liệt đã qua đi. Nếu không có câu nghi vấn cuối cùng “Thời oanh liệt nay còn đâu?” thì cảm xúc của bài thơ chưa thể đẩy lên đỉnh điểm.

Như vậy, câu hỏi nghi vấn theo tất cả chúng ta được biết có những công dụng thường thì như thế. Nhưng ít ai chú ý nó đã đi vào thư ca và được sử dụng trong văn chương như thế nào. Đơn giản là tính năng thể hiện cảm hứng của nó đang được những tác giả khai thác một cách triệt để nhằm mục đích bày tỏ một cách có chiều sâu tâm tư nguyện vọng, tình cảm của mình – những cảm hứng không mấy thuận tiện gọi tên. Không chỉ những nhà văn, nhà thơ mới hoàn toàn có thể sử dụng câu nghi vấn một cách thuần thục .

Chúng ta đã hoàn hành bài học khái niệm câu nghi vấn là gì? tác dụng và một vài ví dụ minh họa. Mọi thắc mắc vui lòng bình luận phần bên dưới.

Thuật Ngữ –

0 ( 0 bình chọn )

Cây tri thức

https://caytrithuc.net
Nền tảng tri thức Việt

Ý kiến bạn đọc (0)

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Bài viết liên quan

Bài viết mới