Bài viết

Chuột nhắt nhà – Wikipedia tiếng Việt

36

Chuột nhắt nhà (danh pháp hai phần: Mus musculus) là loài gặm nhấm có kích thước nhỏ và là một trong những loài có số lượng lớn nhất của chi Mus. Chuột nhắt chủ yếu sống gần con người và gây hại mùa màng cũng như lương thực, thực phẩm bảo quản. Chuột nhắt cũng đã được thuần hóa làm chuột cảnh và cũng được dùng làm chuột thí nghiệm trong sinh học và y học. Chúng là động vật được sử dụng phổ biến nhất trong các phòng thí nghiệm kĩ thuật di truyền.[2]

Chuột trưởng thành có chiều dài khung hình ( tính từ mũi đến gốc đuôi ) là 7,5 – 10 cm ( 3,0 – 3,9 in ) và chiều dài đuôi là 5 – 10 cm ( 2,0 – 3,9 in ). Khối lượng khung hình chúng vào lúc 10 – 25 g ( 0,4 – 0,9 oz ). Bộ lông chuột nhắt nhà hoàn toàn có thể từ trắng đến xám, nâu nhạt, đen. Lông chuột ngắn, ở tai và đuôi thì ít lông hơn. Chân sau của chuột khá ngắn, cỡ khoảng chừng 15 – 19 mm ( 0,59 – 0,75 in ) ; sải chân thông thường khi chạy đạt 4,5 cm ( 1,8 in ), nhưng chúng hoàn toàn có thể nhảy cao đến 45 cm ( 18 in ). [ 3 ] Tiếng kêu ” chít chít ” của chuột nhà có âm vực rất cao và không đều. [ 4 ] [ 5 ] Chuột nhắt lớn nhanh khi sống gần nhà ở của người và trên những cánh đồng nông nghiệp .Chuột đực và cái khó phân biệt khi còn non. Cũng như người, khoảng cách từ hậu môn đến bộ phận sinh dục trên chuột cái nhỏ hơn đáng kể. Chuột cái có 5 đôi vú và tuyến sữa còn chuột đực không có vú. [ 6 ]

Khi trưởng thành về mặt sinh dục, sự khác biệt nổi bật và rõ ràng nhất là sự hiện diện của tinh hoàn con đực. Tinh hoàn chuột đực khá lớn so với phần còn lại của cơ thể và có thể được rút vào bên trong cơ thể. Ngoài ức bằng hạt đậu ở ngực, chuột nhà còn có ức thứ hai bằng đầu kim ở cổ bên cạnh khí quản.[7]

Các phân loài[sửa|sửa mã nguồn]

Có ba phân loài được công nhận thoáng đãng và có xu thế coi chúng là những loài riêng không liên quan gì đến nhau : [ 8 ] [ 9 ]
Hai phân loài sau đây mới được công nhận : [ 9 ]

  • Mus musculus bactrianus (Trung Á)
  • Mus musculus gentilulus (bán đảo Ả rập; Madagascar)[10]

Một số phân loài khác nay được coi là đồng nghĩa với các phân loài nêu trên. Một số quần thể chuột là con lai giữa các phân loài, như chuột nhà Nhật Bản (“molossinus“).[9][11]

Răng cửa của chuột nhắt Răng cửa của chuột nhắt Ăn Video chuột nhà Nhật Bản đang ăn .Chuột nhà thường đứng, đi hoặc chạy bằng cả bốn chân, nhưng khi ăn, khi đánh nhau hoặc khi cần xu thế thì chúng chỉ đứng trên hai chân sau, có đuôi tương hỗ. Khi chạy, đuôi chuột nằm ngang để tạo cân đối ; đoạn cuối của đuôi dựng đứng, trừ khi nó thấy sợ hãi điều gì. Chuột nhà giỏi nhảy, leo trèo và lượn lờ bơi lội .Chuột hầu hết hoạt động giải trí đêm hôm, kể cả lúc hoàng hôn, chúng không thích ánh sáng chói. Ổ chuột thường gần nguồn thực phẩm và được làm từ những vật tư mềm. Những con chuột đực khỏe mạnh thường chiếm một chủ quyền lãnh thổ riêng, chúng sống cùng với 1 số ít con cháu và con non. Những con chuột đực này tôn trọng chủ quyền lãnh thổ của nhau và thường chỉ xâm nhập chủ quyền lãnh thổ của khác khi nơi đó bị bỏ trống. Nếu có hai con đực hoặc nhiều hơn được nhốt chung trong một cái lồng, chúng sẽ liên tục gây lộn, trừ khi chúng được nuôi cùng nhau từ nhỏ .Chuột nhà là loài ăn tạp nhưng đa phần ăn thực vật. Chúng ăn cả phân của mình để hấp thu chất dinh dưỡng được do những vi trùng trong ruột chúng sinh ra. Giống như hầu hết những động vật hoang dã gặm nhấm khác, chuột nhà không bị nôn mửa .Chuột nhà sợ chuột cống vì chuột cống thường giết chết và đôi lúc ăn thịt chuột nhà. Tuy nhiên, cũng có những quần thể chuột nhà và chuột cống cùng sống sót trong những khu rừng ở New Zealand, Bắc Mỹ và một số ít nơi khác. Chuột nhà nói chung là loài chuột có năng lực cạnh tranh đối đầu kém và chúng khó sống sót ở những khu vực xa nơi con người sinh sống. [ 12 ] Tuy nhiên, trong một số ít khu vực ( như ở Úc ), chuột nhà hoàn toàn có thể cộng sinh với những loài động vật hoang dã gặm nhấm nhỏ khác. [ 13 ]

Giác quan và tiếp xúc[sửa|sửa mã nguồn]

Vì là động vật hoang dã hầu hết sống về đêm, chuột nhà có ít hoặc không có năng lực phân biệt sắc tố. Bộ máy thị giác của loài chuột này về cơ bản là tựa như như con người. Vùng ” bụng ” của võng mạc chuột có tỷ lệ tế bào hình nón nhạy cảm tia cực tím ( UV ) cao hơn nhiều so với những khu vực khác của võng mạc, mặc dầu ý nghĩa sinh học của cấu trúc này chưa được biết rõ. [ 14 ] [ 15 ] [ 16 ]

Chuột có thể nghe được với dải tần số rộng. Chúng có thể cảm nhận âm thanh ở tần số từ 80 Hz đến 100 kHz (tức là trong dải siêu âm), nhưng nhạy cảm nhất trong phạm vi 15–20 kHz và khoảng 50 kHz. Chúng giao tiếp bằng tiếng kêu chít chít trong dải âm thanh mà con người cảm nhận được (đối với cảnh báo từ xa) và trong dải siêu âm (khi giao tiếp gần).[cần dẫn nguồn]

Chuột nhà cũng sử dụng những pheromone làm tín hiệu tiếp xúc trong xã hội. Nước mắt và nước tiểu của chuột đực cũng có chứa pheromone. [ 17 ] [ 18 ] Chuột phát hiện pheromone hầu hết nhờ xương lá mía nằm ​ ​ ở phía dưới mũi .Nước tiểu của chuột nhà, đặc biệt quan trọng là chuột đực, có mùi mạnh và đặc trưng. Trong nước tiểu chuột, người ta phát hiện được tối thiểu mười hợp chất khác nhau như alkan, alcohol … Trong số đó, có năm hợp chất là đặc trưng của chuột đực, gồm 3 – cyclohexen-1-methanol, aminotriazol ( 3 – amino-s-triazol ), 4 – ethyl phenol, 3 – ethyl-2, 7 – dimethyl octan và 1 – iodoundecan. [ 19 ]Mùi của những con đực trưởng thành hoặc từ con cháu mang thai hoặc cho con bú hoàn toàn có thể làm tăng vận tốc hoặc làm chậm sự trưởng thành sinh dục ở con cháu vị thành niên và đồng điệu hóa chu kỳ luân hồi sinh sản ở con cháu trưởng thành ( được gọi là hiệu ứng Whitten ). Mùi của những con chuột đực lạ hoàn toàn có thể chấm hết thai kỳ, đây là hiệu ứng Bruce .
Chuột nhà hoàn toàn có thể dùng râu để cảm nhận mặt phẳng và hoạt động không khí, chúng cũng dùng râu để sử dụng trong quy trình hướng động tiếp xúc. Những con chuột nhà bị mù bẩm sinh có râu mép rất tăng trưởng [ 20 ] trong khi những con không có râu mép lại có năng lực thị giác rất tốt. [ 21 ]

Vòng đời và sức sinh sản[sửa|sửa mã nguồn]

Chuột nhắt 4 ngày tuổi . Chuột nhắt 4 ngày tuổi . Chuột nhắt 2 tuần tuổi .

Chuột cái có chu kỳ động dục dài 4-6 ngày. Nếu nhốt những con chuột cái với mật độ lớn, tất cả chúng sẽ không động dục, nhưng sau khi cho tiếp xúc với nước tiểu chuột đực, chúng sẽ trở thành động dục sau 72 giờ.

Chuột đực lôi kéo chuột cái bằng cách phát ra tiếng kêu siêu âm đặc trưng trong dải tần 30 kHz – 110 kHz. Những tiếng kêu này liên tục nhất trong thời hạn con đực đánh hơi thấy và theo sau con cháu, tuy nhiên, con đực vẫn liên tục kêu sau khi mở màn giao phối, khi đó tiếng kêu của chúng trùng với nhịp giao hợp. Con đực hoàn toàn có thể được kích thích để phát ra tiếng kêu bằng cách dùng pheromone của con cháu. Các thành viên chuột có tiếng kêu khác nhau và tiếng kêu của chuột nhà sánh ngang với tiếng chim hót về độ phức tạp. [ 22 ] Trong khi dó, dù cũng có năng lực phát ra tiếng kêu siêu âm, chuột nhà cái thường không kêu trong khi giao phối .Sau khi giao phối, thường thì ở chuột cái sẽ tăng trưởng một lớp màng ngăn cản việc giao phối sau đó. Thai kỳ của chuột nhà vào khoảng chừng 19-21 ngày và mỗi lứa chuột mẹ sinh 3-14 chuột con ( trung bình 6-8 ). Mỗi chuột cái hoàn toàn có thể đẻ 5-10 lứa mỗi năm, thế cho nên dân số chuột nhà hoàn toàn có thể tăng rất nhanh. Chuột nhà sinh sản quanh năm ( tuy nhiên, trong điều kiện kèm theo sống tự nhiên, chúng không sinh sản trong những tháng quá lạnh, mặc dầu chúng không ngủ đông ). Chuột sơ sinh chưa mở mắt được và chưa có lông. Bộ lông mở màn tăng trưởng vài ba ngày sau khi sinh, đôi mắt mở sau khi sinh khoảng chừng 1-2 tuần. Con đực trưởng thành sinh dục sau khoảng chừng 6 tuần và con cháu là khoảng chừng 8 tuần, nhưng cả hai giới hoàn toàn có thể sinh sản sớm từ khi được năm tuần .
Thời gian ngủ trung bình của một con chuột nhà được nuôi nhốt là 12 ½ giờ mỗi ngày. [ 23 ]
Khi sống hoang dã, chuột nhà có tuổi thọ dưới 1 năm. Nguyên nhân là do trong môi trường tự nhiên đó, chuột là con mồi của những động vật hoang dã ăn thịt và chúng phải tiếp xúc với môi trường tự nhiên khắc nghiệt. Trong những môi trường tự nhiên được bảo vệ, chuột nhà thường sống 2-3 năm. Một con chuột biến đổi gen đã được ghi nhận sống đến 1819 ngày ( gần 5 năm ) .

Chuột và con người[sửa|sửa mã nguồn]

Chuột nhà thường sống gần với con người, xung quanh nhà hoặc trên cánh đồng. Bản địa của chuột nhà là từ châu Á ( hoàn toàn có thể là miền Bắc Ấn Độ ), [ 24 ] chúng lây lan sang khu vực Địa Trung Hải khoảng chừng năm 8000 trước Công nguyên, và chỉ đến phần còn lại của châu Âu vào khoảng chừng năm 1000 trước Công nguyên. [ 25 ] Thời gian trễ này được coi là cần để diện tích quy hoạnh đất nông nghiệp đạt mức đủ lớn. [ 25 ] Từ đây chuột nhà di thực đến khắp nơi trên quốc tế .

Chuột nhà có thể làm dịch bệnh lây lan và gây hại cho thực phẩm và vật chứa đựng thực phẩm. Chúng có thể gây dịch bệnh chết người như bệnh trùng xoắn móc câu, sốt ban chuột…[26] và bệnh dịch hạch.[cần dẫn nguồn] Chuột nhà cũng có thể gây hại nghiêm trọng khi ăn hạt ngũ cốc. Người ta cho rằng chuột nhà là nguyên nhân chính dẫn đến việc thuần hóa mèo nhà. Các dạng bẫy khác nhau cũng được sử dụng để bẫy chuột.

Văn bản xưa nhất ghi lại việc nuôi chuột làm cảnh là bộ tự điển Nhĩ Nhã, trong bản viết từ năm 1100 trước Công nguyên. [ 27 ] Việc thuần hóa chuột dẫn đến có nhiều chủng giống chuột với màu sắc đẹp và tập tính ngoan ngoãn. [ 28 ] Các giống chuột nhà nhiều lúc cũng được dùng làm thức ăn cho những loài động vật hoang dã cảnh như bò sát, chim, động vật hoang dã chân đốt và cá. [ 28 ]

Chuột biết phối hợp để săn mồi ] ][sửa|sửa mã nguồn]

Đảo Gough ở Nam Đại Tây Dương từng có tới 20 loài chim biển đến sinh sản, bao gồm gần như tất cả số lượng các loài chim Diomedea dabbenenaPterodroma incerta trên thế giới. Trước khi chuột nhà đến hòn đảo này trong thế kỷ 19 theo chân các thuỷ thủ, những con chim không có thiên địch là động vật ăn thịt có vú. Sau đó, những con chuột nhà phát triển lớn bất thường và đã học được cách tấn công chim, kể cả những con chim lớn cao đến 1 mét nhưng phần lớn di chuyển kém, đàn chuột phối hợp theo nhóm và gặm nhấm những con chim cho đến khi chúng chảy máu và chết. Ước tính có khoảng 700.000 con chuột trên đảo đã giết chết tổng cộng hơn một triệu con chim mỗi năm.[29]

Mèo săn chuột

Thiên địch của chuột[sửa|sửa mã nguồn]

Charina trivirgata đang ăn chuộtMột con trănđang ăn chuộtCác loài thiên địch của chuột gồm có mèo, rắn, 1 số ít loài chim và thú khác .

Tại Việt Nam, một số loài động vật hoang dã được công nhận là thiên địch của chuột và được bảo vệ, bao gồm rắn chuột (Elaphe radiata), rắn ráo thường (Ptyas korros), rắn ráo trâu (Ptyas mucosus), rắn hổ mang thường (Naja naja), rắn cạp nong (Bungarus fasciatus), các loài rắn lục, trăn đất (Python molurus), trăn hoa (Python reticulatus), cú lợn trắng (Tyto alba), cú lợn vằn (Tyto capensis), cú mèo (Otus bakkamoena), chim thù thì (Ketupa spp.), cú vọ lưng nâu (Ninox scutulata), diều hâu, diệc xám (Ardea cinerea), mèo báo (Felis bengalensis), mèo gấm (Pardofelis marmorata), triết bụng vàng (Mustela kathiah), triết chỉ lưng (Mustela strigidosa), cầy hương (Viverricula indica).[30]

Chuột thí nghiệm[sửa|sửa mã nguồn]

Một con chuột trong phòng thí nghiệm .Chuột được sử dụng phổ cập nhất trong những quy mô điều tra và nghiên cứu, với hàng trăm chủng thuần, con lai xa và biến đổi gen. Chúng được sử dụng phổ cập trong những thử nghiệm sinh học và tâm lý học, đa phần chính do chúng là động vật hoang dã có vú, tương đối thuận tiện để duy trì và giải quyết và xử lý, sinh sản nhanh gọn và có sự tương đương cao với con người. Trình tự gen của chuột đã được xác lập và nhiều đoạn gen chuột có đồng đẳng với gen của con người. Ngoài ra việc chuột có giá tiền tương đối thấp và thuận tiện duy trì, chuột nhà còn có nhiều lợi thế để được sử dụng trong phòng thí nghiệm nghiên cứu và điều tra. Chuột nhà hoàn toàn có thể sinh sản nhanh gọn, nên hoàn toàn có thể quan sát nhiều thế hệ chuột trong một thời hạn tương đối ngắn. [ 31 ]

Hầu hết chuột thí nghiệm là con lai của các phân loài khác nhau, phổ biến nhất là giữa phân loài Mus musculus domesticus với Mus musculus musculus.

Loài chuột trong văn hóa truyền thống[sửa|sửa mã nguồn]

Trong văn hóa truyền thống phương Đông, loài chuột đứng đầu trong mười hai con giáp. Tại Nước Ta, chuột cũng xuất hiện trong những tác phẩm văn học dân gian. Đặc biệt, hình tượng con chuột được khắc họa khá rực rỡ trong dòng tranh dân gian Đông Hồ .

Liên kết ngoài[sửa|sửa mã nguồn]

Phân loại học

  • Chuột nhắt nhà tại Encyclopedia of Life
  • http://www.findmice.org/

Di truyền

Hình ảnh

Đọc thêm

0 ( 0 bình chọn )

Cây tri thức

https://caytrithuc.net
Nền tảng tri thức Việt

Ý kiến bạn đọc (0)

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Bài viết liên quan

Bài viết mới